Edda— (qədim norsca: Edda) german-skandinav mifologiyasının əsas əsəridir və Yunan Odalarının analoqudur.
Edda, German-skandinav mifologiyasının əsasını təşkil edən qədim İslandiya ədəbi mənbələr toplusudur. O, 13-cü əsrdə qələmə alınıb və iki əsas hissədən ibarətdir: nəzm (şeir) formasında olan Böyük Edda (Poetik Edda) və Snorri Sturluson tərəfindən yazılan nəsr (Kiçik Edda). Bu əsərlər Vaykinq mifləri, tanrılar (Odin, Tor) və qəhrəmanlar haqqında ən əsas qaynaqdır.
İlk çap ili: təxminən 1270-ci il
"Edda" müasir alimlər tərəfindən iki Orta əsr İslandiya ədəbi əsərinin kollektivinə tətbiq edilən Köhnə Norveç terminidir: hazırda Nəsr Eddası və Poetik Edda kimi tanınan əsər daha köhnə şeirlər toplusudur (orijinal adı olmayan).
Böyük Edda (Poetik Edda): 800-1000-ci illərdə formalaşan, anonim şeirlər toplusudur. Tanrılar və qəhrəmanlıq nəğmələrindən ibarətdir.
Kiçik Edda (Snorri Eddası): 1220-ci ildə Snorri Sturluson tərəfindən yazılmış, şeir sənəti üçün dərslik və mifoloji bələdçi rolunu oynayan nəsr əsəridir. Bu qədim german tayfalarının (normanlar, danlar) inanclarını və Skandinav mifologiyasını günümüzə çatdıran ən əhəmiyyətli mənbədir.
"Edda" sözünün mənşəyi ilə bağlı ən azı beş fərziyyə irəli sürülmüşdür:
- Bir fərziyyəyə görə, bu söz Eddik şeirində "Rígþula"da rast gəlinən "ulu nənə" mənasını verən sözlə eynidir[1].
- Başqa bir fərziyyəyə görə isə, "Edda" sözünün qədim norveç dilindəki óðr, "poeziya" sözündən qaynaqlandığı irəli sürülür[2].
- Eyrik Magnusson (Kembric Universitetində İslandiya alimi) tərəfindən 1895-ci ildə irəli sürülən üçüncü fərziyyəyə əsasən, Snorri Sturluson da daxil olmaqla,İslandiyada şagirdlərin təhsil aldığı kilsə və məktəbin yerləşdiyi Oddinin (Rangarvellirdə İslandiyanın cənubundakı orta əsrlər tədris mərkəzi) adı ilə bağlıdır [3].
- Dördüncü fərziyyə — "Edda" sözünün Snorri Sturlusonun poeziya haqqında traktatının adı kimi latın dilindəki edo sözündən, "Mən (şeir) bəstələyirəm" sözündən, kredda sözündən, "xurafat" sözündən, "etiqad" sözündən götürülməsi — hazırda geniş qəbul edilmiş fərziyyələrdəndir [4].
- Beşinci fərziyyə, İslandiya əlyazmalarına quş adları vermək kimi keçmiş dəbə əsaslanır. Bunlar Grágás "boz qaz", Gullfjǫðr "qızıl lələk (qələm?)" və Hryggjar-stykki "bir növ ördək" kimi hüquqi kodlardır. Bəlkə də "Edda" da belə titullardan biri idi: Edda æðr ([æ:ðr] f. kimi tələffüz olunur) "eider ördək"inin uyğun "ev heyvanı adı" olardı [5].
Bütün bu etimologiyalar çoxdan irəli sürülüb və bir-birinin ardınca irəli sürülüb və yenidən rədd edilir [6].
Skandinaviya epik poeziyası bir neçə hissədən ibarətdir. O cümlədən Böyük Edda və Kiçik Eddadan.
1643-cü ildə yepiskop Brinolv Sveinsson tanrılar və qəhrəmanlar haqqında bir sıra mahnılardan ibarət perqament kodeksi kəşf edir və bu da Sturlusonun kitabında qeyd olunur. Brinolv orta əsrlərdə xalq arasında güclü sehrbaz kimi tanınan islandiyalı keşiş, yazıçı, XII əsrin alimi Müdrik Semundrın özünün əsərini kəşf etdiyinə inanırdı. Semundr universal müdrikliyə malik bir insan kimi tanındığı üçün görünür ki, belə bir fikir yaranmışdır ki, Sturluson Eddasını yazarkən Semundra əsaslanmışdır. Yepiskop Brinolv Sveinsson kəşf etdiyi kodeksin surətinə yazırdı:
"Edda" Saemundi multiscii
yəni
"Müdrik Semundrın "Eddası"
.
O andan etibarən "Edda" sözü yeni bir məna qazandı. Daha sonra müəyyən edildi ki, Brinolv tərəfindən kəşf edilən yazıların "Edda" və ya Semundr adı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur, lakin adı qalıb. Onlar "Semundr Edda", "Mahnı Edda" və ya "Böyük Edda" kimi tanınmağa başladılar. Bu vaxt Snorri Sturlusonun kitabı "Snorrinin Eddası" və ya "Kiçik Edda" adlandırıldı [7].
1908-ci ildə kəşf edilmiş (673) Edda asteroidi Eddanın adını daşıyır.
- ↑ Snorri Sturluson. The Prose Edda: Tales from Norse Mythology, translated by Jean I. Young (University of California Press, 1964), p. 8.
- ↑ Faulkes, Anthony. "Edda" (PDF). Gripla. 2. 1977. İstifadə tarixi: 8 yanvar 2025.
- ↑ Liberman, Anatoly. "Ten Scandinavian and North English Etymologies". Alvíssmál. 6. 1996: 63–98.
- ↑ Oxford Dictionary of the Middle Ages (2010) under "Snorri Sturluson"
- ↑ Liberman, Anatoly (2016). "The Origin of the Name Edda", in Anatoly Liberman, In Prayer and Laughter. Essays on Medieval Scandinavian and Germanic Mythology, Literature, and Culture. Paleograph Press. ISBN 9785895260272.
- ↑ Стеблин-Каменский, Михаил Иванович|М.И.Стеблин-Каменский. Старшая Эдда Arxiv surəti 14 mart 2022 tarixindən Wayback Machine saytında, 1963.
- ↑ // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
- Алексеев М. П., «История зарубежной литературы»,
- Грушке Н. Ф. Эдда // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.,
- Стеблин-Каменский М. И., «Скандинавский эпос».